Kamp 99

“Les quatre livres”  四书

Yan Lianke

In 1958 lanceert Mao Zedong zijn meest krankzinnige project: de Grote Sprong Voorwaarts.  Als gevolg hiervan zouden zowat 40 miljoen Chinezen door hongersnood omkomen. Het officiële Chinese cijfer is 14 miljoen doden.
 
Yan Lianke schreef een boek over de verschrikkelijke gevolgen van de Grote Sprong Voorwaarts.
Hij gaf het de titel “Sishu”
四书. Het werd het eerst naar het Frans vertaald als “Les Quatre Livres”. Het onderwerp was volledig taboe en is het nog. In dit boek heeft Yan zichzelf geen autocensuur opgelegd (zoals bijvoorbeeld in zijn “Dream of Ding Village” dat AIDS als onderwerp heeft en dat uiteindelijk in China toch publicatieverbod kreeg). Daarom werd het, zoals de meeste van Yans boeken, niet in China mainland uitgegeven maar in Hong Kong. Maar Yan Lianke is tevreden dat hij, in tegenstelling tot zoveel Chinese schrijvers, het boek heeft kunnen schrijven dat hij wou schrijven.


De Grote Sprong Voorwaarts startte met een wedren naar de industrialisatie: Mao wou Engeland en Amerika op industrieel vlak inhalen maar ook en vooral niet op zijn beurt zelf ingehaald worden door de Soviet Unie. De succesvolle afvuringen van Sputnik I en II in 1957 waren hem een doorn in het oog.


De Grote Sprong Voorwaarts hield verregaande economische hervormingen in, naar socialistisch model, om van China een supermacht te maken.
De instelling van de communes, waarin boeren en arbeiders moesten samenwerken en waar het moeilijk was om voorraden verborgen te houden, en de industrialisatie waren de belangrijkste punten van de Sprong.
De staalproductie moest verdubbeld worden tot 10,7 miljoen ton staal voor 1958 en daarna naar 30 miljoen ton per jaar. Door enkel de bestaande productie in hoogovens op te voeren en hoogovens bij te bouwen zou de staalproductie niet snel genoeg stijgen. Daarom werd van de boeren en arbeiders geeist dat ze al het metaal dat ze bezaten zouden smelten in door henzelf gebouwde dorpshoogovens. Dit ging van eetgerei en woks tot zelfs landbouwwerktuigen.


De Grote Sprong Voorwaarts werd één grote mislukking. Het leverde geen staal op maar integendeel onbruikbaar ijzer. Doordat de bevolking met de ijzerproductie bezig was en geen tijd meer had om op het land te werken, was de oogst een fiasco. Dit leidde tot hongersnood. “ Drie moeilijke jaren” die zelfs culmineerden in kannibalisme. De journalist Yang Jisheng bracht onlangs een boek uit, “Steles”, een hulde aan zijn vader die in 1959 van honger stierf.
                                


Wat Yan Lianke in zijn boek vooral aan de kaak stelt is niet alleen de grote hongersnood en de “abnormale sterfgevallen” maar vooral de vervolging van de intellectuelen die startte met Mao’s Honderd Bloemen campagne.
De personages die in Yans roman centraal staan zijn intellectuelen die in het kamp 99 “heropgevoed” worden.


Yan noemde zijn meesterwerk “De Vier Boeken”. Daarmee verwijst hij naar de vier confucianistische klassieken. Maar tegelijk roept de titel de vier evangelies op. Een prachtige vermenging van de Chinese en de westerse godsdienst, filosofie en cultuur.

De vier boeken zijn vier verhalen met elk een titel, wat ongebruikelijk is in de chinese literatuur:
“L’enfant du Ciel” is een anoniem relaas in bijbelse stijl
“Le vieux lit” vertelt dekampherinneringen van een gedetineerde intellectueel
“Des criminels” is een gedenkboek van de handelingen van de gevangenen
“Le nouveau mythe de Sisyphe” verwijst naar de legende, maar dan aan de hand van een subversieve herlezing ervan.


Yan heeft zijn roman lang in zich gedragen.
Alles begon in 1990. Yan was toen nog in het leger. Vrienden kwamen terug van een patrouille in Gansu. Daar hadden ze in het zand mensenbeenderen gevonden. Na onderzoek bleken het de resten van intellectuelen uit heropvoedingskampen te zijn: ze waren slachtoffer geweest van de Grote Hongersnood.
Na een rijpingsproces van twintig jaar vond de schrijver dat hij er eindelijk een boek over kon schrijven, zonder zelfcensuur. Hij heeft het snel geschreven: in vijf maanden was het af.


De roman is hard. Sommige passages zijn afgrijselijk om te lezen.
Maar het is prachtig geschreven, en heel mooi vertaald door Sylvie Gentil.
De Engelse vertaling is voorzien voor dit jaar. Hopelijk volgt ook een nederlandstalige versie.

Les Quatre livres
Yan Lianke
Philippe Picquier, 2012

Geef een reactie