Brussels Airport, 13:15. Air China brengt ons na een vlucht van een tiental uren veilig in Beijing waarna we drie uur later onze binnenvlucht naar Xi’an nemen.

Onze tocht langs de Zijderoute werd, in navolging van mijn suggesties, volledig op punt gesteld door 玩轉地球, een lokaal Chinees reisbureau uit Xi’an. Op die manier reizen we zoals Chinezen, aan Chinese prijzen en met het comfort van vijfsterren hotels. Dit laatste had ik hen niet gevraagd, integendeel, ik wou heel traditionele, rurale herbergen. Maar uiteindelijk was ik er wel blij mee: na sommige dagen van 700 km route, zwetend onder de 40° en pipihaltes met wc’s die niet meer zijn dan van vieze gaten waar je telkens riskeert in te glijden, zijn netheid en een zacht bed heel welkom!

Aan de exit van de vlieghaven worden we verwelkomd door onze Engelstalige gids en de chauffeur. Sympathiek, allebei. Oef!
We worden naar het hotel gebracht: ruime, prachtige kamer waar het reisagentschap een grote plateau vol watermeloen, witte perziken, verse dadels, pruimen en mango’s heeft laten brengen…

In de avond leidt onze gids ons langs de stadswallen en door de 大唐不夜城 ‘de stad van de grote Tang die nooit slaapt’, een soort Chinese Ramblas waar oude standbeelden, roze en rode neonlichten en eetstalletjes dichte drommen lokaal publiek en Chinese toeristen aantrekt.
De dag eindigt met een specialiteit van de stad, de ‘biangbiang noedels’; het zijn noedels die hun naam ontlenen aan het geluid dat de noedelmaker maakt als hij ze tegen de tafel klopt.
En het karakter biang van deze noedels is het meest ingewikkeld bestaand Chinees karakter. Een super lekker gerecht!

Na deze dubbele dag zegenen we de vijfsterrenkamer.

丝绸之路, sichou zhi lu, een tocht maken langs de Zijderoute…
een ‘droom’ die al heel lang op mijn verlangenlijstje stond.

De Oude Zijderoute, net als de nieuwe Zijderoute van Xi Jinping, was een van de grootste communicatienetwerken in de geschiedenis. Van de 2° eeuw v.C. tot de 15° eeuw verbond ze Azië met Europa en Afrika.

Ze ontstond ten tijde van keizer Wudi van de Handynastie (206 v.C-220 na C.). Wudi wilde zijn grenzen beschermen tegen invallen van de barbaarse Xiongnu. Daarom stuurde hij, in 138 v.C., een gezant, Zhang Qian, naar het Westen om bondgenoten te zoeken. Zhang Qian vond geen bondgenoten maar ontdekte in Centraal Azië wel bloeiende culturen die dol waren op Chinese zijde en in het bezit waren van krachtige paarden die het keizerlijke leger nodig had. De keizer was zo onder de indruk van Zhangs verslag dat hij zijn handelsproject bijtrad. In die tijd was men ook reeds begonnen met de aanleg van vestingwerken, die later de Grote Muur zouden vormen. Karavanen waagden zich dus buiten de Grote Muur.
Het netwerk ontplooide zich en strekte zich gaandeweg uit over meer dan 6400 kilometer.
Goederen reisden niet in één keer naar hun bestemming, maar gingen van handelaar naar handelaar, van oase naar oase.
Van de 1° tot de 8° eeuw werden het de Gouden Eeuwen van de Zijderoute. Tijdens het Romeinse Rijk werd zijde een symbool van absolute status die voor goud werd omgeruild. China bewaakte angstvallig haar geheim van de zijdeteelt, op straffe des doods.
De Zijderoute begon in de toenmalige hoofdstad Chang’an, het huidige Xi’an, een internationale metropool waar Christenen, Boeddhisten en Moslims zij aan zij leefden.

In de 13° eeuw, met de inval van Gengis Khan en de stichting van de Yuandynastie, stond de Zijderoute onder controle van één enkele macht. Alzo werd ze een heel veilige route waardoor Marco Polo tot in China kon komen en er keizer Kubilai Khan kon dienen.

Het einde van de Zijderoute had twee belangrijke oorzaken.
De verovering van Constantinopel in 1453 door het Ottomaanse rijk dat te zware belastingen oplegde voor de toegang naar Azië. En ten gevolge daarvan, teneinde dit obstakel te omzeilen, het feit dat de Europeanen (zoals Vasco de Gama) zich tot de oceaan als toegangsweg naar China gingen wenden. Snellere schepen die grotere hoeveelheden goederen konden vervoeren dan kamelen, vervingen dan ook definitief de landkaravanen.
Dit luidde het einde van de Karavaanroute in.

Onlangs zag ik op Instagram een post van een in Shanghai gevestigde boetiek van de Franse ontwerpster Isabel Marant. Ik ontwaarde er, te midden van haar prachtige modecreaties, een parfum! Ik belde meteen naar de manager van de Marant boetiek in Brussel: ja, Isabel heeft wel degelijk een parfum ontwikkeld, maar uitsluitend voor de Chinese markt.

Screenshot

Geïntrigeerd ging ik op zoek naar het waarom…Guochao was het antwoord.
Guochao 国潮, letterlijke vertaling: nationale golf, is een consumententrend die de Chinese markt revolutioneert. Het verwijst naar het enthousiasme van de jongere generatie (Generatie Z en Millenniums) voor merken die traditionele Chinese cultuur, geschiedenis en esthetiek integreren in moderne producten.
De beweging draait om een paar belangrijke dynamieken.
In de eerste plaats culturele en nationale trots. In tegenstelling tot hun ouders die westerse merken als LVMH, Apple, Nike…beschouwden als het toppunt van sociale status, groeide de Chinese Z Generatie op in een machtig en technologisch geavanceerd China met een cultureel zelfvertrouwen tot gevolg: het kopen van Chinese producten is nu niet langer een economische keuze, het is een trendy en stijlvolle uiting van identiteit.
Ten tweede is men overgestapt van imitaties van goedkope producten van lage kwaliteit naar hoogwaardige producten.
Geïmporteerde producten zijn in China dan ook niet meer gegeerd en de verkoop van vele buitenlandse merken van cosmetica en trouwens ook van kleding is drastisch gedaald. Daardoor moeten wereldwijde giganten hun marketing aan de guochao trend aanpassen.
Adidas bv. speelde slim in op deze trend met zijn klerencollectie voor Chinees Nieuwjaar, waarin traditionele sluitingen met knevels en jasjes met een mandarijnsnit werden verwerkt.

En wat doet Isabel Marant? Zij maakt een spectaculaire entrée in de wereld van de parfums door een directe samenwerking aan te gaan met 观夏 Guan Xia, bekend onder de Engelse naam To Summer, een zeer populair Chinees niche-parfummerk dat in 2018 in Beijing werd opgericht.
In tegenstelling tot zware westerse parfums, focust 观夏zich op lichte, subtiele en natuurlijke geuren. Veelgebruikte ingrediënten zijn pu’er thee, osmanthus, bamboe en cederhout.
观夏 gaat in China viraal en heeft fysieke winkels in grote steden als Beijing, Shanghai en Hongkong…

Volgende week start mijn reis langs de Zijderoute met Dunhuang als hoogtepunt. Nadien ben ik een weekje in Beijing en, raadt eens: ja, ik zal me naar een 观夏 boetiek haasten om er een Isabel Marant parfum te kopen!

Ter voorbereiding van onze reis langs de Chinese zijderoute met als hoogtepunt de grotten van Mogao nabij Dunhuang, las ik Tun-Huang, een roman van de grote Japanse schrijver Yasushi Inoue (1907-1991).

Het verhaal speelt zich wel degelijk af in China, en start in 1026, in Kaifeng, de toenmalige hoofdstad van de Songdynastie.
Chao Xingte moet die dag de mondelinge proef van het keizerlijke examen van Jinshi 进士 afleggen, de hoogste en meest prestigieuze graad binnen het keizerrijk. De kandidaten zijn talrijk, Xingte wacht zijn beurt af in de tuin en…valt in slaap. Hij zal drie jaar moeten wachten op een nieuwe kans!
Hij staat op en doolt door de stad tot wanneer hij te midden van een menigte een vrouw ziet: ze ligt op een houten plank en is volledig naakt. Ze wordt per stuk door een ruwe Oeigoer te koop aangeboden: oren, neus, dijen, borsten…Ze is een Xixia die, nadat ze met een man naar bed was gegaan, zijn vrouw probeerde te vermoorden.
Xingte koopt haar, volledig, en geeft haar haar vrijheid terug. In ruil daarvoor krijgt hij van haar een stukje stof met daarop intrigerende karakters, Xixia karakters…

Voor Xingte start het avontuur dat hem leidt naar een woest gebied (die de toegangspoort vormt naar Centraal-Azië) waar de Tangut, een Tibeto-Birmaans volk, het Xixia rijk stichtten (1038-1227).
De Tangut kenden een spirituele evolutie naar het boeddhisme en ontwikkelden een eigen, uiterst complex schrift om boeddhistische sutra’s te vertalen. Dit schrift speelt een sleutelrol in Xingte’s zoektocht. Hij raakt geobsedeerd door het veiligstellen van de eeuwenoude boeddhistische geschriften in de grotten van Dunhuang, de ultieme oasestad op de zijderoute…

Een meeslepend avonturenverhaal vol passie, maar ook een diepgaande meditatie over de mysteries van de geschiedenis en over het verstrijken van de tijd.

Tun-Huang van Yasushi Inoue
Kodansha America, Inc, 1978

Twee jaar terug, op weg naar Binnen-Mongolië, stopte onze chauffeur in een bos witte berken: alle bomen waren witte berken! Ik had dit nog nooit gezien, het was een magisch tafereel. Ook magisch waren de rendieren die we van heel dichtbij mochten zien. Maar het meest feeërieke was de plotse ontdekking van een hutje, een soort tipi gemaakt van berkenhout met daarnaast een vrouw. Een Ewenki, vertelde ons de gids.

De Ewenki zijn een inheems Toengouzisch volk dat verspreid leeft over de taiga en graslanden van Siberië, noordoost China en Mongolië.
Ewenki betekent letterlijk: mensen die in bergbossen wonen. De Ewenki zijn in China erkend als een van de 55 minoriteiten maar tellen amper 31.000 zielen. In Rusland leven er ook, ongeveer 39.000.

De Ewenki zijn nomaden. Omdat ze zo klein in aantal zijn is hun cultuur kwetsbaar: soms worden ze gedwongen tot integratie en modernisering (zoals vaste huisvesting), dit ten koste van hun nomadische bestaan.

De Ewenki die in het bos wonen, leven in een kegelvormige tipi gemaakt van berkenbast of rendierhuiden, de cuoluozi. Zij die in de graslanden leven, wonen in een yurte.

Ewenki zijn rendierhouders en jagers die zich nomadisch verplaatsen op rendieren. Hun taal, het Evenkisch, behoort tot de Altaische taalfamilie, ze is ernstig bedreigd omdat de jongere generatie steeds meer overstapt op het Mandarijn, Russisch of Mongools.

Hun cultuur is diep geworteld in het sjamanisme en het animisme. Ze geloven dat alles in de natuur een spirituele kracht bezit. Ze geloven in een strikt gelaagd universum waarin alles bezield is, het animisme.

De Bovenwereld, het rijk van de schepper en van welwillende geesten
De Middenwereld, onze fysieke aarde bewoond door mensen, dieren, planten.
De Onderwereld: het schaduwrijk van de overledenen en van kwaadaardige geesten, geregeerd door ziekte en chaos.
De sjamaan, man of vrouw, is de reiziger tussen deze werelden. De Ewenki doen op hem/haar beroep voor genezing, voor de jacht (onderhandelen met de meestergeesten van het woud om toestemming te vragen wild, zoals elanden of beren, te mogen doden) en ook ter begeleiding van de zielen van de overledenen naar het dodenrijk zodat ze de levenden niet gaan kwellen.

Er is ook een sterke totemcultuur rondom de beer, een heilig dier dat ze aanzien als de Heerser van de Taiga. Een oude legende zegt dat de eerste Ewenki het kind is van een huwelijk tussen een vrouw en een beer. Ze leefden samen als man en vrouw en kregen kinderen. Hierdoor beschouwen de Ewenki de beer letterlijk als hun Amaka, grootvader of oervader.
Het doden van een beer in de taiga, waar temperaturen kunnen zakken tot -50°, is een bron van overleving. Berenvet wordt gebruikt als brandstof, medicijn en voedsel. Berenhuiden dienen voor warme kleding, dekens en het isoleren van hun traditionele tenten.
Maar, de beer sterft niet echt, hij wordt gereïncarneerd. Na een paar jaar kan je hem simpelweg weer tegenkomen in het woud!

Onlangs vertelde een Chinese vriendin me, omtrent haar relatie met haar man: 我们三观不合, onze drie visies zijn niet gelijk. Ze is daarom bedroefd en denkt aan scheiden.
Wat betekent san guan?
Dit concept is een van de belangrijkste pijlers in de moderne Chinese samenleving. Het fungeert als de onzichtbare meetlat waarmee mensen elkaar beoordelen zowel op het gebied van liefde, als van vriendschap en van werk.
Letterlijk betekent san guan: de drie visies.

Screenshot

世界观 shijieguan je visie op de wereld dankzij de som van de paden die je hebt bewandeld, de boeken die je hebt gelezen, de mensen die je hebt ontmoet.
Zegde de filosoof Xunzi reeds niet in de derde eeuw v.Chr.:
“Zonder hoge bergen te hebben beklommen, kan je de hoogte van de hemel niet kennen, zonder naast een diepe ravijn te hebben gestaan, kan je de diepte van de aarde niet kennen.”

价值观 jiazhiguan je visie op de waarden, op datgene waarvan je overtuigd bent dat het correct is om te doen.
“Een rechtschapen mens weet wat rechtvaardigheid is, een graaier begrijpt slechts winstbejag.” Dit zijn woorden van Confucius.
De enen geloven dat kennis je lot kan veranderen, anderen denken dat gezondheid het belangrijkste is, terwijl nog anderen van mening zijn dat rijkdom het allerbelangrijkste is.

人生观 renshengguan je visie op het leven die beide voorgaande waarden steviger maakt.
Hoe breder iemands wereldbeeld, hoe stabieler zijn andere waarden worden. Aldus ontstaat in hem een sterke existentiële visie.

De shijieguan, je visie op de wereld is het invullen van een open, onbeantwoorde vraag; de jiazhiguan, je visie op de waarden, is een kwestie van beslissingen nemen; de renshengguan, je visie op het leven, bepaalt je keuzes, je uiteindelijke houding in het leven.

Binnen het Chinese huwelijk en meer algemeen de opbouw van relaties is het overeenstemmen van de 三观 san guan dus doorslaggevend!

Onze leesclub Aziatische literatuur bestaat nu reeds meer dan twee jaar. Ik doopte het The Bookworm, in herinnering aan mijn geliefde The Bookworm uit Beijing: een boekhandel en bibliotheek, waar men ook kon eten, een gezellige ontmoetingsplek waar men discussieerde rond een glas wijn of whisky…tot het in oktober 2019 werd gesloopt.
In onze Gentse leesclub, The Bookworm, bespreken we ons laatst gelezen boek waarna we aan tafel gaan om samen een schotel te verorberen die in verband staat met het boek of de geboorteplaats van de auteur.
Bij onze laatste samenkomst bespraken we een comic met o.a. ‘onsterfelijkheid’ als thema.
Ik serveerde het gezelschap het favoriete gerecht van de hoofdpersoon, een medicinale soep: lotuswortelsoep met varkensribbetjes.
Iedereen was enthousiast!
Hier volgt het recept.

Screenshot

Ingrediënten:
* 1 kg varkensribben (bite-sized)
* 500 gr verse lotuswortel (bij de toko te koop)
* 7 shiitake, gerehydrateerd en in plakjes gesneden
* 5 sneetjes verse gember
* een handvol verse peanuts
* 2 eetlepels gojibessen
* 2 steranijs
* 2 lente-uien, in ringetjes
* zout

Bereiding:

Blancheer de ribbetjes gedurende 1 minuut.
Giet af en spoel het vlees onder koud water.
Pel de lotuswortel en snij hem in grote stukken (doe dit niet bij voorbaat, zoniet oxideert hij).
Doe alle ingrediënten in een kookpot met 2 liter water en breng aan de kook.
Verlaag je het vuur. Laat minstens vier uur op heel laag pitje sudderen. Schuim eventueel af.
Maak de soep de dag voordien: opgewarmd is ze nog beter.
Voeg er zout aan toe, naar smaak.
Schep in een mooie dienschotel en versier met lente-ui.

慢慢吃! manman chi!

Zhouzhou, mijn Chinese vriendin uit Beijing, vertelde me daarnet dat haar echtgenoot de avond tevoren niets had gegeten: hij was woedend omdat ze als avondmaal drie gerechten had bereid! Ik begon snel na te denken: thuis zijn ze met hun vieren. Had ze misschien vijf gerechten moeten koken? Een per persoon plus een zoals de Chinese etiquette het voorschrijft? “Nee hoor”, was het antwoord, “ik had er slechts twee mogen maken maar geen drie.”
Ik ken haar man Faguo, een sympathieke maar een beetje macho Chinees wiens stoer uiterlijk een hoge dosis bijgeloof verbergt: eten van een drie gerechten maaltijd: geen kwestie van, dat zou ongeluk brengen…

In de Chinese cultuur is een drie gerechten maaltijd een taboe want traditioneel worden drie gerechten geserveerd als offer aan de doden of tijdens rituelen voor voorouders. Dit aanbieden aan levenden wordt dan ook opgevat als een belediging of een slecht voorteken.
Daar komt nog bij dat het getal 3, san 三 klinkt als zijn homoniem sàn 散 : o.a. uit elkaar gaan. Dus ook geen goed voorteken.
Mijn man, neuropsychiater, zou dit voorval zeker interpreteren als: behandelt Zhouzhou haar echtgenoot symbolisch als een dode?

Wij in het Westen hebben ook zo’n taboe: men gaat niet met dertien aan tafel. Mijn schoonvader, Johan Daisne, schreef een verhalenbundel: Met dertien aan tafel. Maar dat is andere koek!

In zijn laatste boek, 不被大风吹倒, Laat je niet omverblazen door de ruwe wind, vertelt Mo Yan het ontstaan van zijn schuilnaam.

Als kleine jongen ging Guan Moye 管谟业, °1955, Gaomi, provincie Shandong, niet naar school. Hij moest koeien hoeden.
Elke dag liet hij het vee in de weidse vlakte grazen. Hij begreep koeien beter dan mensen, hij kende hun vreugden en verdriet, hij begreep hun uitdrukkingen, wist wat ze dachten.
Hij wou met de koeien praten maar zij dachten slechts aan grazen. Ze sloegen geen acht op hem. Hij ging dan maar op het gras liggen en keek naar de hemel, naar de wolken die langzaam voorbijtrokken: ze leken wel grote luie mannen.
Hij wou met de wolken praten, maar ze negeerden hem.
Er vlogen veel vogels in de lucht, leeuweriken en andere vogels waarvan hij de naam niet kende. Hun gezang was zo mooi. Hij was er door ontroerd, tot tranen toe.
Hij wou met de vogels praten, maar ze hadden het te druk. Hij lag daar in het gras, zijn hart vol verdriet.

In zo’n omgeving leerde de schrijver zijn fantasie de vrije loop te laten. Hij was half in slaap, talloze prachtige gedachten stroomden binnen…
Zo leerde hij met zichzelf praten. Hij barstte van het talent, was welbespraakt, zelfs in perfecte rijm. Tot op een dag dat hij tegen een boom praatte. Zijn moeder hoorde het en vroeg aan haar man: “Schat, is er iets mis met ons kind?”
Toen hij volwassen werd, bezorgde zijn spraakzaamheid die hij had ontwikkeld tijdens het hoeden van vee, zijn ouders veel problemen. Zijn moeder smeekte hem wanhopig: “Kind, kan je alstublieft ophouden met praten?”
Hij was zo ontroerd door haar woorden dat de tranen hem in de ogen schoten. Hij zweerde nooit iets meer te zeggen.
Maar zodra hij voor anderen stond, stroomden de in zijn buik opgekropte woorden als een zwerm muizen uit zijn mond. Achteraf had hij spijt dat hij zijn moeder had teleurgesteld.

Toen hij aan zijn schrijverscarrière begon, nam hij een schuilnaam: Mo Yan 莫言, niet spreken, maar…hij kon zijn gewoonte niet veranderen, zijn woordenvloed niet inhouden. Daardoor beledigde hij vele mensen omdat zijn woorden onaangenaam of ongepast overkwamen.

Mo Yan zei onlangs: “Met ouder worden praat ik steeds minder. Zou de geest van mijn moeder in de hemel daarin troost kunnen vinden?”

Na een zoektocht van meer dan twee jaar naar een vertaling van de de eerste tekst van De Witte Slang door Feng Menglong (1574-1646) vond ik toevallig deze rariteit in een antiquariaat in Rouen.

Feng Menglongs (1574-1646) versie van De Witte Slang, getiteld De Witte Slangvrouw voor eeuwig onderdrukt onder de Leifengpagode, is een van de oudste en meest invloedrijke geschreven versies van deze legende.
Gepubliceerd in 1624 in de verzameling Jing Shi Tong Yan (Algemene waarschuwingen om de wereld te ontwaken), verschilt het van meer geromantiseerde moderne bewerkingen door zijn meer donkere en moralistische kijk op de verbintenis tussen mens en demon.

Hierbij een korte inhoud van de legende.

Hangzhou: op een regenachtige dag nabij Xihu (Westmeer) leent een jonge kruidendokter, Xu Xuan, zijn paraplu aan Bai Niangzi.
Ze is gehuld in een witte jurk en wordt vergezeld door haar dienstmeid Xiao Qing.
Xu Xuan wordt door haar betoverd en trouwt met haar. Hij weet echter niet dat ze in werkelijkheid een duizend jaar oude witte slang in menselijke gedaante is.
Het kalme leventje van Xu Xuan wordt al snel overhoop gehaald door een reeks juridische problemen, door Bai Niangzi uitgelokt.
Zo steelt ze bijvoorbeeld mooie kleren voor haar man, die ze hem doet dragen om naar een tempelfeest te gaan; men herkent er zijn kleren als gestolen.
Ook steelt ze geld uit kluizen om haar man te verwennen…
De arme Xu Xuan wordt verschillende keren gearresteerd en verbannen. Hij vervloekt zijn vrouw. Maar ze vindt hem steeds terug en weet hem telkens opnieuw te betoveren.
De boeddhistische monnik Fahai van de Jinshantempel ziet vaak een aura, een zwarte wolk rond Xu Xuan: dit geeft aan dat hij bezeten is of verleid wordt door een demon (de Witte Slang). Fahai waarschuwt Xu Xuan dat zijn vrouw zijn levensenergie aftapt en dat hij in levensgevaar is. De kruidendokter is doodsbang en zoekt bescherming bij Fahai om zich van de slang te bevrijden. Fahai geeft hem een aalmoeskom en zegt hem die op het hoofd van zijn vrouw te drukken.
Xu Xuan komt de kamer van zijn vrouw stiekem binnen, drukt razendsnel de kom op haar hoofd en drukt hem sterk neerwaarts waardoor ze volledig onder de kom verdwijnt. Kort daarop komt Fahai de kamer binnen, reciteert magische formules, heft de kom wat op en ontdekt een minivrouwtje met gesloten ogen. Bai Niangzi geeft de monnik toe dat ze een grote slang is en dat ze op Xu Xuan gevallen is bij het Westmeer.
Ze geeft ook toe dat ze de hemelse wetten heeft overtreden en smeekt om vergiffenis.
Fahai is onvermurwbaar: hij laat Xiao Qing (de groene slang) komen en  doet de twee geesten naar hun primitieve slangenvorm terugkeren. Hij kort hun lengte in, steekt de twee slangetjes in een kom en begraaft de kom vóór de Leifengtempel.
Xu Xuan vergaart aalmoezen en besteedt het geld aan de oprichting van een pagode van zeven verdiepingen om de witte en de groene slang voorgoed te begraven.
Xu Xuan wordt monnik in de Leifeng tempel en een volgeling van Fahai.
Bij zijn overlijden enkele jaren later wordt een grafpagode voor hem gebouwd.
Ze bestaat nog steeds.