Ter voorbereiding van onze reis langs de Chinese zijderoute met als hoogtepunt de grotten van Mogao nabij Dunhuang, las ik Tun-Huang, een roman van de grote Japanse schrijver Yasushi Inoue (1907-1991).

Het verhaal speelt zich wel degelijk af in China, en start in 1026, in Kaifeng, de toenmalige hoofdstad van de Songdynastie.
Chao Xingte moet die dag de mondelinge proef van het keizerlijke examen van Jinshi 进士 afleggen, de hoogste en meest prestigieuze graad binnen het keizerrijk. De kandidaten zijn talrijk, Xingte wacht zijn beurt af in de tuin en…valt in slaap. Hij zal drie jaar moeten wachten op een nieuwe kans!
Hij staat op en doolt door de stad tot wanneer hij te midden van een menigte een vrouw ziet: ze ligt op een houten plank en is volledig naakt. Ze wordt per stuk door een ruwe Oeigoer te koop aangeboden: oren, neus, dijen, borsten…Ze is een Xixia die, nadat ze met een man naar bed was gegaan, zijn vrouw probeerde te vermoorden.
Xingte koopt haar, volledig, en geeft haar haar vrijheid terug. In ruil daarvoor krijgt hij van haar een stukje stof met daarop intrigerende karakters, Xixia karakters…

Voor Xingte start het avontuur dat hem leidt naar een woest gebied (die de toegangspoort vormt naar Centraal-Azië) waar de Tangut, een Tibeto-Birmaans volk, het Xixia rijk stichtten (1038-1227).
De Tangut kenden een spirituele evolutie naar het boeddhisme en ontwikkelden een eigen, uiterst complex schrift om boeddhistische sutra’s te vertalen. Dit schrift speelt een sleutelrol in Xingte’s zoektocht. Hij raakt geobsedeerd door het veiligstellen van de eeuwenoude boeddhistische geschriften in de grotten van Dunhuang, de ultieme oasestad op de zijderoute…

Een meeslepend avonturenverhaal vol passie, maar ook een diepgaande meditatie over de mysteries van de geschiedenis en over het verstrijken van de tijd.

Tun-Huang van Yasushi Inoue
Kodansha America, Inc, 1978

Twee jaar terug, op weg naar Binnen-Mongolië, stopte onze chauffeur in een bos witte berken: alle bomen waren witte berken! Ik had dit nog nooit gezien, het was een magisch tafereel. Ook magisch waren de rendieren die we van heel dichtbij mochten zien. Maar het meest feeërieke was de plotse ontdekking van een hutje, een soort tipi gemaakt van berkenhout met daarnaast een vrouw. Een Ewenki, vertelde ons de gids.

De Ewenki zijn een inheems Toengouzisch volk dat verspreid leeft over de taiga en graslanden van Siberië, noordoost China en Mongolië.
Ewenki betekent letterlijk: mensen die in bergbossen wonen. De Ewenki zijn in China erkend als een van de 55 minoriteiten maar tellen amper 31.000 zielen. In Rusland leven er ook, ongeveer 39.000.

De Ewenki zijn nomaden. Omdat ze zo klein in aantal zijn is hun cultuur kwetsbaar: soms worden ze gedwongen tot integratie en modernisering (zoals vaste huisvesting), dit ten koste van hun nomadische bestaan.

De Ewenki die in het bos wonen, leven in een kegelvormige tipi gemaakt van berkenbast of rendierhuiden, de cuoluozi. Zij die in de graslanden leven, wonen in een yurte.

Ewenki zijn rendierhouders en jagers die zich nomadisch verplaatsen op rendieren. Hun taal, het Evenkisch, behoort tot de Altaische taalfamilie, ze is ernstig bedreigd omdat de jongere generatie steeds meer overstapt op het Mandarijn, Russisch of Mongools.

Hun cultuur is diep geworteld in het sjamanisme en het animisme. Ze geloven dat alles in de natuur een spirituele kracht bezit. Ze geloven in een strikt gelaagd universum waarin alles bezield is, het animisme.

De Bovenwereld, het rijk van de schepper en van welwillende geesten
De Middenwereld, onze fysieke aarde bewoond door mensen, dieren, planten.
De Onderwereld: het schaduwrijk van de overledenen en van kwaadaardige geesten, geregeerd door ziekte en chaos.
De sjamaan, man of vrouw, is de reiziger tussen deze werelden. De Ewenki doen op hem/haar beroep voor genezing, voor de jacht (onderhandelen met de meestergeesten van het woud om toestemming te vragen wild, zoals elanden of beren, te mogen doden) en ook ter begeleiding van de zielen van de overledenen naar het dodenrijk zodat ze de levenden niet gaan kwellen.

Er is ook een sterke totemcultuur rondom de beer, een heilig dier dat ze aanzien als de Heerser van de Taiga. Een oude legende zegt dat de eerste Ewenki het kind is van een huwelijk tussen een vrouw en een beer. Ze leefden samen als man en vrouw en kregen kinderen. Hierdoor beschouwen de Ewenki de beer letterlijk als hun Amaka, grootvader of oervader.
Het doden van een beer in de taiga, waar temperaturen kunnen zakken tot -50°, is een bron van overleving. Berenvet wordt gebruikt als brandstof, medicijn en voedsel. Berenhuiden dienen voor warme kleding, dekens en het isoleren van hun traditionele tenten.
Maar, de beer sterft niet echt, hij wordt gereïncarneerd. Na een paar jaar kan je hem simpelweg weer tegenkomen in het woud!

Onlangs vertelde een Chinese vriendin me, omtrent haar relatie met haar man: 我们三观不合, onze drie visies zijn niet gelijk. Ze is daarom bedroefd en denkt aan scheiden.
Wat betekent san guan?
Dit concept is een van de belangrijkste pijlers in de moderne Chinese samenleving. Het fungeert als de onzichtbare meetlat waarmee mensen elkaar beoordelen zowel op het gebied van liefde, als van vriendschap en van werk.
Letterlijk betekent san guan: de drie visies.

Screenshot

世界观 shijieguan je visie op de wereld dankzij de som van de paden die je hebt bewandeld, de boeken die je hebt gelezen, de mensen die je hebt ontmoet.
Zegde de filosoof Xunzi reeds niet in de derde eeuw v.Chr.:
“Zonder hoge bergen te hebben beklommen, kan je de hoogte van de hemel niet kennen, zonder naast een diepe ravijn te hebben gestaan, kan je de diepte van de aarde niet kennen.”

价值观 jiazhiguan je visie op de waarden, op datgene waarvan je overtuigd bent dat het correct is om te doen.
“Een rechtschapen mens weet wat rechtvaardigheid is, een graaier begrijpt slechts winstbejag.” Dit zijn woorden van Confucius.
De enen geloven dat kennis je lot kan veranderen, anderen denken dat gezondheid het belangrijkste is, terwijl nog anderen van mening zijn dat rijkdom het allerbelangrijkste is.

人生观 renshengguan je visie op het leven die beide voorgaande waarden steviger maakt.
Hoe breder iemands wereldbeeld, hoe stabieler zijn andere waarden worden. Aldus ontstaat in hem een sterke existentiële visie.

De shijieguan, je visie op de wereld is het invullen van een open, onbeantwoorde vraag; de jiazhiguan, je visie op de waarden, is een kwestie van beslissingen nemen; de renshengguan, je visie op het leven, bepaalt je keuzes, je uiteindelijke houding in het leven.

Binnen het Chinese huwelijk en meer algemeen de opbouw van relaties is het overeenstemmen van de 三观 san guan dus doorslaggevend!

Onze leesclub Aziatische literatuur bestaat nu reeds meer dan twee jaar. Ik doopte het The Bookworm, in herinnering aan mijn geliefde The Bookworm uit Beijing: een boekhandel en bibliotheek, waar men ook kon eten, een gezellige ontmoetingsplek waar men discussieerde rond een glas wijn of whisky…tot het in oktober 2019 werd gesloopt.
In onze Gentse leesclub, The Bookworm, bespreken we ons laatst gelezen boek waarna we aan tafel gaan om samen een schotel te verorberen die in verband staat met het boek of de geboorteplaats van de auteur.
Bij onze laatste samenkomst bespraken we een comic met o.a. ‘onsterfelijkheid’ als thema.
Ik serveerde het gezelschap het favoriete gerecht van de hoofdpersoon, een medicinale soep: lotuswortelsoep met varkensribbetjes.
Iedereen was enthousiast!
Hier volgt het recept.

Screenshot

Ingrediënten:
* 1 kg varkensribben (bite-sized)
* 500 gr verse lotuswortel (bij de toko te koop)
* 7 shiitake, gerehydrateerd en in plakjes gesneden
* 5 sneetjes verse gember
* een handvol verse peanuts
* 2 eetlepels gojibessen
* 2 steranijs
* 2 lente-uien, in ringetjes
* zout

Bereiding:

Blancheer de ribbetjes gedurende 1 minuut.
Giet af en spoel het vlees onder koud water.
Pel de lotuswortel en snij hem in grote stukken (doe dit niet bij voorbaat, zoniet oxideert hij).
Doe alle ingrediënten in een kookpot met 2 liter water en breng aan de kook.
Verlaag je het vuur. Laat minstens vier uur op heel laag pitje sudderen. Schuim eventueel af.
Maak de soep de dag voordien: opgewarmd is ze nog beter.
Voeg er zout aan toe, naar smaak.
Schep in een mooie dienschotel en versier met lente-ui.

慢慢吃! manman chi!

Zhouzhou, mijn Chinese vriendin uit Beijing, vertelde me daarnet dat haar echtgenoot de avond tevoren niets had gegeten: hij was woedend omdat ze als avondmaal drie gerechten had bereid! Ik begon snel na te denken: thuis zijn ze met hun vieren. Had ze misschien vijf gerechten moeten koken? Een per persoon plus een zoals de Chinese etiquette het voorschrijft? “Nee hoor”, was het antwoord, “ik had er slechts twee mogen maken maar geen drie.”
Ik ken haar man Faguo, een sympathieke maar een beetje macho Chinees wiens stoer uiterlijk een hoge dosis bijgeloof verbergt: eten van een drie gerechten maaltijd: geen kwestie van, dat zou ongeluk brengen…

In de Chinese cultuur is een drie gerechten maaltijd een taboe want traditioneel worden drie gerechten geserveerd als offer aan de doden of tijdens rituelen voor voorouders. Dit aanbieden aan levenden wordt dan ook opgevat als een belediging of een slecht voorteken.
Daar komt nog bij dat het getal 3, san 三 klinkt als zijn homoniem sàn 散 : o.a. uit elkaar gaan. Dus ook geen goed voorteken.
Mijn man, neuropsychiater, zou dit voorval zeker interpreteren als: behandelt Zhouzhou haar echtgenoot symbolisch als een dode?

Wij in het Westen hebben ook zo’n taboe: men gaat niet met dertien aan tafel. Mijn schoonvader, Johan Daisne, schreef een verhalenbundel: Met dertien aan tafel. Maar dat is andere koek!

In zijn laatste boek, 不被大风吹倒, Laat je niet omverblazen door de ruwe wind, vertelt Mo Yan het ontstaan van zijn schuilnaam.

Als kleine jongen ging Guan Moye 管谟业, °1955, Gaomi, provincie Shandong, niet naar school. Hij moest koeien hoeden.
Elke dag liet hij het vee in de weidse vlakte grazen. Hij begreep koeien beter dan mensen, hij kende hun vreugden en verdriet, hij begreep hun uitdrukkingen, wist wat ze dachten.
Hij wou met de koeien praten maar zij dachten slechts aan grazen. Ze sloegen geen acht op hem. Hij ging dan maar op het gras liggen en keek naar de hemel, naar de wolken die langzaam voorbijtrokken: ze leken wel grote luie mannen.
Hij wou met de wolken praten, maar ze negeerden hem.
Er vlogen veel vogels in de lucht, leeuweriken en andere vogels waarvan hij de naam niet kende. Hun gezang was zo mooi. Hij was er door ontroerd, tot tranen toe.
Hij wou met de vogels praten, maar ze hadden het te druk. Hij lag daar in het gras, zijn hart vol verdriet.

In zo’n omgeving leerde de schrijver zijn fantasie de vrije loop te laten. Hij was half in slaap, talloze prachtige gedachten stroomden binnen…
Zo leerde hij met zichzelf praten. Hij barstte van het talent, was welbespraakt, zelfs in perfecte rijm. Tot op een dag dat hij tegen een boom praatte. Zijn moeder hoorde het en vroeg aan haar man: “Schat, is er iets mis met ons kind?”
Toen hij volwassen werd, bezorgde zijn spraakzaamheid die hij had ontwikkeld tijdens het hoeden van vee, zijn ouders veel problemen. Zijn moeder smeekte hem wanhopig: “Kind, kan je alstublieft ophouden met praten?”
Hij was zo ontroerd door haar woorden dat de tranen hem in de ogen schoten. Hij zweerde nooit iets meer te zeggen.
Maar zodra hij voor anderen stond, stroomden de in zijn buik opgekropte woorden als een zwerm muizen uit zijn mond. Achteraf had hij spijt dat hij zijn moeder had teleurgesteld.

Toen hij aan zijn schrijverscarrière begon, nam hij een schuilnaam: Mo Yan 莫言, niet spreken, maar…hij kon zijn gewoonte niet veranderen, zijn woordenvloed niet inhouden. Daardoor beledigde hij vele mensen omdat zijn woorden onaangenaam of ongepast overkwamen.

Mo Yan zei onlangs: “Met ouder worden praat ik steeds minder. Zou de geest van mijn moeder in de hemel daarin troost kunnen vinden?”

Na een zoektocht van meer dan twee jaar naar een vertaling van de de eerste tekst van De Witte Slang door Feng Menglong (1574-1646) vond ik toevallig deze rariteit in een antiquariaat in Rouen.

Feng Menglongs (1574-1646) versie van De Witte Slang, getiteld De Witte Slangvrouw voor eeuwig onderdrukt onder de Leifengpagode, is een van de oudste en meest invloedrijke geschreven versies van deze legende.
Gepubliceerd in 1624 in de verzameling Jing Shi Tong Yan (Algemene waarschuwingen om de wereld te ontwaken), verschilt het van meer geromantiseerde moderne bewerkingen door zijn meer donkere en moralistische kijk op de verbintenis tussen mens en demon.

Hierbij een korte inhoud van de legende.

Hangzhou: op een regenachtige dag nabij Xihu (Westmeer) leent een jonge kruidendokter, Xu Xuan, zijn paraplu aan Bai Niangzi.
Ze is gehuld in een witte jurk en wordt vergezeld door haar dienstmeid Xiao Qing.
Xu Xuan wordt door haar betoverd en trouwt met haar. Hij weet echter niet dat ze in werkelijkheid een duizend jaar oude witte slang in menselijke gedaante is.
Het kalme leventje van Xu Xuan wordt al snel overhoop gehaald door een reeks juridische problemen, door Bai Niangzi uitgelokt.
Zo steelt ze bijvoorbeeld mooie kleren voor haar man, die ze hem doet dragen om naar een tempelfeest te gaan; men herkent er zijn kleren als gestolen.
Ook steelt ze geld uit kluizen om haar man te verwennen…
De arme Xu Xuan wordt verschillende keren gearresteerd en verbannen. Hij vervloekt zijn vrouw. Maar ze vindt hem steeds terug en weet hem telkens opnieuw te betoveren.
De boeddhistische monnik Fahai van de Jinshantempel ziet vaak een aura, een zwarte wolk rond Xu Xuan: dit geeft aan dat hij bezeten is of verleid wordt door een demon (de Witte Slang). Fahai waarschuwt Xu Xuan dat zijn vrouw zijn levensenergie aftapt en dat hij in levensgevaar is. De kruidendokter is doodsbang en zoekt bescherming bij Fahai om zich van de slang te bevrijden. Fahai geeft hem een aalmoeskom en zegt hem die op het hoofd van zijn vrouw te drukken.
Xu Xuan komt de kamer van zijn vrouw stiekem binnen, drukt razendsnel de kom op haar hoofd en drukt hem sterk neerwaarts waardoor ze volledig onder de kom verdwijnt. Kort daarop komt Fahai de kamer binnen, reciteert magische formules, heft de kom wat op en ontdekt een minivrouwtje met gesloten ogen. Bai Niangzi geeft de monnik toe dat ze een grote slang is en dat ze op Xu Xuan gevallen is bij het Westmeer.
Ze geeft ook toe dat ze de hemelse wetten heeft overtreden en smeekt om vergiffenis.
Fahai is onvermurwbaar: hij laat Xiao Qing (de groene slang) komen en  doet de twee geesten naar hun primitieve slangenvorm terugkeren. Hij kort hun lengte in, steekt de twee slangetjes in een kom en begraaft de kom vóór de Leifengtempel.
Xu Xuan vergaart aalmoezen en besteedt het geld aan de oprichting van een pagode van zeven verdiepingen om de witte en de groene slang voorgoed te begraven.
Xu Xuan wordt monnik in de Leifeng tempel en een volgeling van Fahai.
Bij zijn overlijden enkele jaren later wordt een grafpagode voor hem gebouwd.
Ze bestaat nog steeds.

Het Chinese woord voor week, 星期 xingqi, werd vanuit het Westen via religie geïntroduceerd. 期 qi verwijst naar een tijdsperiode en 星 xing naar de zeven hemellichamen die met het blote oog zichtbaar zijn: de zon, de maan, Mercurius, Venus, Mars Jupiter en Saturnus. In Mesopotamië, het Oude Rome en Griekenland bestond reeds het concept van ‘Zeven hemellichamen die om beurt het universum en de tijd beheersen’. Dit concept verspreidde zich later naar China en vervolgens naar Japan. In veel moderne talen worden de zeven dagen benoemd aan de hand van voorgenoemde planeten, de zon en de maan.

In tegenstelling met andere talen zijn de Chinese namen van de dagen van de week veel eenvoudiger: Chinezen gebruiken gewoon het woord 星期xingqi, week, gevolgd door 1,2,3,4,5,of 6. Op uitzondering van ‘zondag’. Daar spreken ze niet van ‘week 7’, maar wel, zoals het Engelse Sunday of onze zondag, van 星期日 xingqiri (日=zon) of 星期天xingqitian (天=dag).

Vóór 1912 kenden de Chinezen het concept van een week niet, ze beschouwden zeven dagen niet als een tijdscyclus. Ze hadden een ander concept: de 旬xun , die gelijk  is aan tien dagen. Zo hadden ambtenaren in de oudheid een rustperiode na tien dagen. 旬xun werd vervangen door 星期 xingqi, week.

Na de oprichting van de Republiek China in 1912 begon China de Gregoriaanse kalender te gebruiken: zo deed het zeven dagen weeksysteem zijn intrede in China. Het verspreidde zich met de komst van de missionarissen. Zondag werd  geassocieerd met de kerkgang. 礼拜, bidden, werd weer een andere naam voor ‘week’.

Nochtans is de 旬 in de moderne taal behouden gebleven. In de spreektaal hoor je vaak uitdrukkingen als 上旬 shangxun, 中旬zhongxun, 下旬xiaxun voor 1 tot en met 10, 11 tot en met 20 en 21 tot en met 30/31 dagen van een maand.

Waarom spreken de Chinezen niet van 星期七 xingqi qi maar wel van 星期日 xingqiri (日=zon) of 星期天xingqitian (天=dag)?

Een: zondag is een ‘dag van rust’, de rustdag of dag van de zon/hemel.

Twee: het getal 7 wordt overgeslagen om de week te laten eindigen met de zon日of de hemel 天.

Nog een andere reden, taalkundig dan: 星期七 xingqi qi is een tongbreker: qi qi maakt het onnatuurlijk om uit te spreken. 星期天 xingqitian of 星期日xingqiri klinken mooier.

Eenvoudig, niet?

Even een recensie van een Chinees eethuisje plaatsen, why not? Ik ben zo enthousiast over die Antwerpse plek dat ik ze met jullie wou delen.

Mico en Jon zijn een koppel, vrouw en man. Hun reis begon in 2016 als een kleinschalige bistro, Mico’s Bistro, op de Vlaamse Kaai. Toen al stond het restaurant bekend als ‘Progressive Asian Food’. In 2019 verhuisde het naar een groter pand in de Kloosterstraat, de straat van antiquairs en brocanteurs. Sinds september vorig jaar focussen Mico en Jon zich op lunch en afternoon tea.

Mico staat bekend om haar verfijnde Aziatische patisserie met een Franse toets waaronder Japanese cotton cheesecake, matcha bavarois ganache cake… Zij ontvangt de gasten en runt de zaal. Jon is de chef die verantwoordelijk is voor de hartige gerechten.

Beiden komen uit Hong Kong en hebben als doel de culinaire cultuur van hun stad te vertalen naar een eigen, unieke stijl.

Ik lunchte er reeds twee keer en proefde er van coquilles met gekonfijte look, aardpeer en guanciale op een bedje van glasnoedels alsook van een homemade rijstnoedel vel met daaronder krab, ricotta, witloof, appel en cashews: hemels!

Mico & Jon staat bekend als een ‘verborgen parel’ en dat is zeker niet overdreven! Reserveer tijdig wat het is er altijd full house!

Mico & Jon
Kloosterstraat 13
Antwerpen

Op Instagram circuleren momenteel video’s van een heerlijke, gemakkelijk te bereiden schotel: Chinese lasagne!

Vandaag geef ik jullie mijn recept van een ‘lasagne’ met het mondgevoel van  小笼包xiao longbao of soup dumplings.

Benodigdheden voor 2 à 3 personen:

1 pak ontvroren gyozavellen
500 gr zuiver varkensgehakt met 30% vetgehalte
6 lente uien, fijngesneden
2 preischachten, fijngesneden
2 tl geraspte gember
2 el Shaoxing wijn
2 el sesamolie
2 el lichte soyasaus
2 el witte suiker
gemalen witte peper
350 ml water

Bereiding:

Vermeng alles (op uitzondering van de gyozavellen en het water) in een grote kom. Gebruik daarvoor chopsticks en draai telkens in dezelfde richting. Voeg beetje bij beetje het water toe tot wanneer al het water door het vlees is opgeslorpt.
Neem een mooie hittebestendige kom. Leg een flinke laag vleesmengsel op de bodem van de kom, bedek dit met gyozavellen, leg opnieuw een laag vlees enz.
Eindig met een laag gyozavellen. Bestrooi met wat sesamzaadjes en stoom de bereiding gedurende 20 à 30 minuten in een grote stoompan (online of in een Aziatische winkel te koop).
Haal de kom uit de stoompan, versier eventueel nog met wat lente-ui of pikante olie, dien op en verdeel in mooie kommen.
Deze ‘lasagne’ laat zich niet met eetstokjes maar wel met een lepel smaken.

慢慢吃! Smakelijk!