Twee jaar terug, op weg naar Binnen-Mongolië, stopte onze chauffeur in een bos witte berken: alle bomen waren witte berken! Ik had dit nog nooit gezien, het was een magisch tafereel. Ook magisch waren de rendieren die we van heel dichtbij mochten zien. Maar het meest feeërieke was de plotse ontdekking van een hutje, een soort tipi gemaakt van berkenhout met daarnaast een vrouw. Een Ewenki, vertelde ons de gids.
De Ewenki zijn een inheems Toengouzisch volk dat verspreid leeft over de taiga en graslanden van Siberië, noordoost China en Mongolië.
Ewenki betekent letterlijk: mensen die in bergbossen wonen. De Ewenki zijn in China erkend als een van de 55 minoriteiten maar tellen amper 31.000 zielen. In Rusland leven er ook, ongeveer 39.000.
De Ewenki zijn nomaden. Omdat ze zo klein in aantal zijn is hun cultuur kwetsbaar: soms worden ze gedwongen tot integratie en modernisering (zoals vaste huisvesting), dit ten koste van hun nomadische bestaan.
De Ewenki die in het bos wonen, leven in een kegelvormige tipi gemaakt van berkenbast of rendierhuiden, de cuoluozi. Zij die in de graslanden leven, wonen in een yurte.
Ewenki zijn rendierhouders en jagers die zich nomadisch verplaatsen op rendieren. Hun taal, het Evenkisch, behoort tot de Altaische taalfamilie, ze is ernstig bedreigd omdat de jongere generatie steeds meer overstapt op het Mandarijn, Russisch of Mongools.
Hun cultuur is diep geworteld in het sjamanisme en het animisme. Ze geloven dat alles in de natuur een spirituele kracht bezit. Ze geloven in een strikt gelaagd universum waarin alles bezield is, het animisme.
De Bovenwereld, het rijk van de schepper en van welwillende geesten
De Middenwereld, onze fysieke aarde bewoond door mensen, dieren, planten.
De Onderwereld: het schaduwrijk van de overledenen en van kwaadaardige geesten, geregeerd door ziekte en chaos.
De sjamaan, man of vrouw, is de reiziger tussen deze werelden. De Ewenki doen op hem/haar beroep voor genezing, voor de jacht (onderhandelen met de meestergeesten van het woud om toestemming te vragen wild, zoals elanden of beren, te mogen doden) en ook ter begeleiding van de zielen van de overledenen naar het dodenrijk zodat ze de levenden niet gaan kwellen.
Er is ook een sterke totemcultuur rondom de beer, een heilig dier dat ze aanzien als de Heerser van de Taiga. Een oude legende zegt dat de eerste Ewenki het kind is van een huwelijk tussen een vrouw en een beer. Ze leefden samen als man en vrouw en kregen kinderen. Hierdoor beschouwen de Ewenki de beer letterlijk als hun Amaka, grootvader of oervader.
Het doden van een beer in de taiga, waar temperaturen kunnen zakken tot -50°, is een bron van overleving. Berenvet wordt gebruikt als brandstof, medicijn en voedsel. Berenhuiden dienen voor warme kleding, dekens en het isoleren van hun traditionele tenten.
Maar, de beer sterft niet echt, hij wordt gereïncarneerd. Na een paar jaar kan je hem simpelweg weer tegenkomen in het woud!
