Hierbij het vervolg van mijn vertaling van Yu Hua’s artikel “De verschillende facetten van de Chinese censuur”.

“De censuur tov de pers is soepelder dan die tov de film, maar strenger dan die tov de boeken.Dit is omdat de communstische partij een groter belang hecht aan de controle van de pers ( “ journalisme is de spreekbuis van de regering”).
Maar de censuur is daar weer wat soepelder dan voor de film, omdat de pers zijn weg moet maken op de markt. Kranten hebben nood aan inkomsten van  publicaties en publiciteit en publiceren dus reportages van maatschappelijke problemen en onrechtvaardigheden, daar de lezer zulke arikels graag mag. In het verleden kreeg de pers regeringssubsidies en was ze de regering politiek en economisch veel verschuldigd. Nu hoeven ze de regering niet meer dankbaar te zijn en het aanwenden van politieke connecties wordt hoe langer hoe meer onbetrouwbaar. Zonder economische basis gaat een dergelijke onderneming wankelen.

Gedurende vele jaren publiceerde Southern Weekend, een krant van Guandong, kritische artikels over misdaad en corruptie en streefde naar meer transparantie, ze werd één van China’s meest populaire kranten. Op een heel handige manier bracht ze schandalen uit andere provincies  aan het licht met als resultaat dat de lokale censoren toegevender werden.
 Kranten van overal in China begonnen een voorbeeld te nemen aan Southern Weekend, en stuurden reporters naar andere provincies die daar het negatieve beklemtoonden terwijl ze positief nieuws van hun eigen provincie brachten.

In januari senibiliseerden betogingen tegen de censuur van Southern Weekend de publieke opinie: dit was een zeldzaam fenomeen. Een, zoals die demonstraties in China genoemd worden, “massaconflict” over de media. Een hoofd van de propaganda dat uit Beijing was geparachuteerd, had zich op zo’n grove manier in het routinewerk van de redactie bemoeid dat hij een betoging bij de redacteurs en de reporters uitlokte. Andere kranten van de provincie Guandong supporterden de demonstranten. Op Internet was de aanval nog heviger.
Dit incident werd snel geneutraliseerd. De krant werd verder uitgegeven. De autoriteiten engageerden zich vaag tot een soepelere censuur maar ondernamen stil represailles tegen degenen die positie hadden genomen.
Het conflict resulteerde finaliter in een overwinning van de regering maar de censuur had, voor het eerst in tientallen jaren, een grote weerstand ondervonden van de pers die vanaf dan minder dociel werd.

Iemand zuchtte met ongenoegen: “het probleem van de food safety in China herhaalt zich telkens opnieuw, hoe kan het opgelost worden?

Deze uitspraak lokte 12.0000 reacties op. Een antwoord luidde als volgt:

“ Ik heb dé oplossing gevonden: geef opdracht aan de verantwoordelijke censors van film, pers en boeken om censuur uit te oefenen op het voedsel en geef opdracht aan de voedselinspecteurs om film, pers en boeken te censureren. Alzo zal er in China vrijheid van meningsuiting zijn en zal er food safety zijn.”

Dit komt wat vreemd over maar in feite is het heel eenvoudig uit te leggen.  China heeft meer dan 500 uitgeverijen, elke uitgeverij heeft haar eigen hoofduitgever (die tegelijk zijn eigen censor is). Wordt een boek door een uitgeverij geweigerd dan is er toch nog kans dat het door een andere uitgeverij wordt uitgegeven.
Voor de film is dat anders. Slechts wanneer het hoofdkwartier van Beijing’s grote staatsfilmindustrie tevreden is mag een film gereleased worden. Het is genoeg dat één filmafdeling zijn veto stelt of de film heeft nooit meer een kans om vertoond te worden.

De verschillende vormen die de Chinese censuur kan aannemen zijn te wijten aan economische belangen, niet aan de regering.
Chinese uitgeverijen werden vroeger door de regering gefinancieerd,  maar sinds vele jaren worden ze op een commerciele basis gerund. De druk die de verantwoordelijke van een uitgeverij ondervindt is zuiver commercieel: hij moet zoveel mogelijk winst maken. Zelfs indien een boek een politiek risico loopt, zal de uitgever toch, indien het boek kans maakt om een bestseller te worden, het risico willen nemen om het uit te geven.

TV censuur is relatief gezien minder streng. De directeurs van TV zenders beslissen zelf wat ze uitzenden alhoewel het ministerie van propaganda dikwijls verandering eist in de programma’s die aan het  lopen zijn.
In tegenstelling daarmee oefent de regering uiterst strenge controle op China Central Television, de staatstelevisie. Lokale zenders hebben wat meer vrijheid. Het nieuwsprogramma wordt streng gecontroleerd,ontspannings- en sportprogramma’s krijgen wat meer vrijheid.”

Sinology Institute Beijing

Longtaitou 龙抬头
De draak heft het hoofd op

Ik informeerde naar de oorzaak van die ongewone oploop en kreeg, zoals te verwachten was, een bloemrijk verhaal te aanhoren.

13 maart van onze zonnekalender kwam overeen met de 2° dag van de tweede maanmaand (二月二). Die dag was volgens de maankalender of “landbouwkalender”, een traditionele feestdag: “longtaitou”, “de draak heft het hoofd op”.
Die dag stond de draak, koning van alle schepselen en symbool van vrede en voorspoed, weer eens centraal.
Op die dag “heft de draak zijn hoofd op” en wordt drager van regen, een belangrijk en onmisbaar natuurfenomeen in elke landbouwmaatschappij.
Zegden de keizers niet “龙不抬头，天不雨” long bu tai tou, tian bu yu (zolang de draak het hoofd niet opheft, valt er geen regen).
Niet alleen de draak ontwaakt dan uit zijn winterslaap, ook de insecten. Deze ontwaking luidt het begin van de lente in en wordt vergezeld van de eerste weldoende regenbuien. Van dan af begint de aarde ook op te warmen.
Dit festival staat symbool voor een goede oogst in de komende maanden.

Voor een tweetal weken, op 13 maart, was de Lamatempel van Beijing, Yonghegong, “the place to be” . Daar werd naar traditionele gewoonte de jaarlijkse Buzadans vertoond.

Na 1949 ging het Lamaklooster in verval maar in 1961 kwam het Paleis van de Eeuwige Harmonie als eerste op de lijst van belangrijke, te beschermen monumenten. In de Volksrepubliek China herwon het klooster zijn politieke en religieuse rol: de X° Panchem Lama kwam er een tiental keer ter inspectie en ook om er belangrijke bouddhistische samenkomsten voor te zitten.
In  1981werd het officieel voor het publiek geopend.

Vandaag fungeert dit paleis niet alleen als Tibetaanse bouddhistische tempel maar ook als een belangrijke plaats voor culturele en religieuse uitwisselingen.

In de morgen van de 30° dag van de eerste maanmaand cirkelen de lama’s  rond de tempel met een gouden beeld van Maitreya, ook nog de lachende bouddha genoemd.
Om 15 uur verschijnt de lama en zijn gevolg, allen gemaskerd en gehuld in rituele kledij. Achter de opperlama slaan twaalf lama’s op trommels en cimbalen: het gevecht met de demonen is begonnen.

Jianbing
煎饼

Jianbing is een traditionele snack die veelal ’s morgens als ontbijt wordt gegeten maar overdag ook nog te verkrijgen is, wat niet voor alle ochtendsnacks het geval is.
Een jianbing is een heerlijke, brosse pannenkoek die op een snel draaiende warme plaat wordt gebakken.

De pannenkoek wordt aan de hand van een penseel met dikke soyasaus bestreken.

Daarbovenop komt wat sla, een knapperige cracker, koriander, lenteui, pikante saus …waarna de jianbing tot een vierkant wordt geplooid en in een plastiek zakje aan de klant wordt aangeboden.

Nu nog is het heel in trek bij iedereen die bij een straatkoopman snel zijn honger wil stillen.
Het gerechtje is ongelooflijk lekker, verslavend…

Neige
Pema Tseden

De verhalen dompelen de lezer in de landelijke Tibetaanse wereld. Ze zijn een mengeling van traditie en moderniteit en geven een grote plaats aan het bouddhisme zoals die nu door het volk wordt beleefd en beoefend.

Pema Tseden (°  1969 in de provincie Amdo, het actuele Qinghai) is van boerenafkomst.
Hij behaalde een master degree in de Tibetaanse taal in het Instituut van de Nationaliteiten van het Noord-Oosten in Lanzhou, China. Dit Instituut staat bekend als de bakermat van de Tibetaanse intellectuelen.
Eerst onderwees Pema Tseden het Tibetaans, later werd hij vertaler Chinees-Tibetaans.
Uiteindelijk werd hij toegelaten tot het Filminstituut van Beijing waar hij in 2004 als eerste Tibetaan zijn diploma in de productieafdeling behaalde.

De grote verdienste van Pema Tseden is zijn weergave van het hedendaagse Tibet die hij volledig heeft ontdaan van de hypnotische kracht en de misverstanden die in buitenlandse  literatuur over zijn heimat zo aanwezig zijn.
Deze kortverhalen zijn levendige, hedendaagse  tafereeltjes die het alledaagse leven uitbeelden. Ze beantwoorden aan een persoonlijke expressie die gepaard gaat met een zoektocht naar mysticisme.
Pema Tsedens verhalen zijn voor het eerst naar het Frans vertaald, dankzij het enthousiasme en de  “uitgeversdurf” van Philippe Piquier. Dank hiervoor!
Zijn verhalen worden weldra ook naar het Amerikaans en het Japans vertaald.

Er rest ons dus dit meesterwerkje in het Frans te lezen, het is echt de moeite waard!

Neige
Pema Tseden
Editions Philippe Piquier, janvier 2013

Het  slangenjaar 2013 zou staan voor creativiteit en slim onderhandelen.
De slang wordt veel aangewend in de chengyu’s (voor definitie van chengyu zie de blog van 21 november 2012). Een leuke reden om het vandaag over een “slangen chengyu” te hebben…
Bei gong she ying: de weerkaatsing in een glas van een aan de muur hangende boog voor een slang nemen.
Op een dag nodigde Le Guang een vriend uit om thuis een glas te komen drinken. Ze zaten daar gezellig te praten en te drinken tot op het moment dat de vriend in zijn glas plotseling de vage schaduw van een slang zag bewegen. Hij voelde zich daardoor heel misselijk worden.
Hij keerde terug naar huis en werd ziek.
Toen Le Guang dit vernam vroeg hij zijn vriend onmiddellijkbij hem thuis te komen.
 Hij liet hem in dezelfde zetel zitten en legde hem uit dat de slangenschaduw in zijn glas in werkelijkheid de schaduw was van een boog die aan de muur hing.

Deze chengyu staat dus voor extreme zenuwachtigheid en ongegronde vrees alsook voor extreme nervositeit en achterdocht.

 

De tentoonstelling in de Fondation Cartier laat een brede waaier aan werken uit het begin van de jaren 1990 zien.

Rond 1995 begon ik me te interesseren voor enkele grote klassieke meesterwerken. Ik besefte toen dat ik deze werken kon herinterpreteren vanuit mijn eigen cultuur. Daardoor zouden ze aan densiteit winnen en bijdragen tot het transformeren van een context uit het buitenland tot een context die ons eigen is. Andere schilders hadden reeds dat idee gehad: schilderijen van Goya, Manet en Picasso hadden ze als voorbeeld genomen en verwerkt tot werken met een grote culturele en historische waarde.
Ik wou ook een nieuwe zin geven aan een origineel onderwerp om alzo een beter bevattingsvermogen van de historische gebeurtenissen te geven. Dit schilderij is mijn lievelingswerk.

Ik beschouw mijn schilderijen als tragische en pijnlijke uitdrukkingen. Ik mag zelfs zeggen dat ze alle gevechtsscènes zijn. Ik schilder dingen in een  brutale context en dan realiseer ik me dat wat ik uitbeeld tragisch en pijnlijk is. Maar we mogen niet altijd de dingen op een te directe manier weergeven. Ik denk dat men zich best uitdrukt via de lach. Alzo hebben we de indruk dat er altijd blijdschap is.
Om het anders te zeggen: ik druk pijnlijke emoties uit in een komieke stijl. Enerzijds is vreugde een gevoel dat voor iedereen aanvaardbaar is. Anderzijds, als men mijn schilderijen lang genoeg bekijkt, voelt men dat ze droefheid en smart uitdrukken.”

“Een ander thema uit mijn jeugd is in de rij staan, terwijl iedereen dezelfde kleren draagt.
De mensen staan lachend in de rij: het is dus een jolige scène. Er is een vrolijke ambiance om aan deze of gene activiteit deel te nemen maar uiteindelijk blijkt het resultaat deze mensen niet tevreden te stellen.
Mensen van een andere cultuur hebben moeite om dat te begrijpen maar in mijn herinnering is dit wel degelijk het echte leven.”

“Met mijn werk heb ik een onmetelijke denkbeeldige ruimte geschapen.”

Yan Lianke

De Grote Sprong Voorwaarts startte met een wedren naar de industrialisatie: Mao wou Engeland en Amerika op industrieel vlak inhalen maar ook en vooral niet op zijn beurt zelf ingehaald worden door de Soviet Unie. De succesvolle afvuringen van Sputnik I en II in 1957 waren hem een doorn in het oog.

De Grote Sprong Voorwaarts hield verregaande economische hervormingen in, naar socialistisch model, om van China een supermacht te maken.
De instelling van de communes, waarin boeren en arbeiders moesten samenwerken en waar het moeilijk was om voorraden verborgen te houden, en de industrialisatie waren de belangrijkste punten van de Sprong.
De staalproductie moest verdubbeld worden tot 10,7 miljoen ton staal voor 1958 en daarna naar 30 miljoen ton per jaar. Door enkel de bestaande productie in hoogovens op te voeren en hoogovens bij te bouwen zou de staalproductie niet snel genoeg stijgen. Daarom werd van de boeren en arbeiders geeist dat ze al het metaal dat ze bezaten zouden smelten in door henzelf gebouwde dorpshoogovens. Dit ging van eetgerei en woks tot zelfs landbouwwerktuigen.

De Grote Sprong Voorwaarts werd één grote mislukking. Het leverde geen staal op maar integendeel onbruikbaar ijzer. Doordat de bevolking met de ijzerproductie bezig was en geen tijd meer had om op het land te werken, was de oogst een fiasco. Dit leidde tot hongersnood. “ Drie moeilijke jaren” die zelfs culmineerden in kannibalisme. De journalist Yang Jisheng bracht onlangs een boek uit, “Steles”, een hulde aan zijn vader die in 1959 van honger stierf.
                                

Wat Yan Lianke in zijn boek vooral aan de kaak stelt is niet alleen de grote hongersnood en de “abnormale sterfgevallen” maar vooral de vervolging van de intellectuelen die startte met Mao’s Honderd Bloemen campagne.
De personages die in Yans roman centraal staan zijn intellectuelen die in het kamp 99 “heropgevoed” worden.

Yan noemde zijn meesterwerk “De Vier Boeken”. Daarmee verwijst hij naar de vier confucianistische klassieken. Maar tegelijk roept de titel de vier evangelies op. Een prachtige vermenging van de Chinese en de westerse godsdienst, filosofie en cultuur.

Yan heeft zijn roman lang in zich gedragen.
Alles begon in 1990. Yan was toen nog in het leger. Vrienden kwamen terug van een patrouille in Gansu. Daar hadden ze in het zand mensenbeenderen gevonden. Na onderzoek bleken het de resten van intellectuelen uit heropvoedingskampen te zijn: ze waren slachtoffer geweest van de Grote Hongersnood.
Na een rijpingsproces van twintig jaar vond de schrijver dat hij er eindelijk een boek over kon schrijven, zonder zelfcensuur. Hij heeft het snel geschreven: in vijf maanden was het af.

De roman is hard. Sommige passages zijn afgrijselijk om te lezen.
Maar het is prachtig geschreven, en heel mooi vertaald door Sylvie Gentil.
De Engelse vertaling is voorzien voor dit jaar. Hopelijk volgt ook een nederlandstalige versie.